آفت دهان شاید کوچک باشد، اما کافی است درست روی زبان، داخل لب یا کنار لثه ظاهر شود تا خوردن یک غذای ساده، نوشیدن چای یا حتی صحبت کردن آزاردهنده شود. در چنین شرایطی یکی از اولین سؤالاتی که برای بسیاری از افراد پیش می‌آید این است: بهترین دهانشویه برای آفت و زخم دهان چیست؟

اگر برای خرید دهانشویه وارد داروخانه شوید، احتمالاً با گزینه‌های متعددی روبه‌رو می‌شوید؛ دهانشویه‌های حاوی کلرهگزیدین، انواع بدون الکل، محصولات حاوی ترکیبات خنک‌کننده یا مرطوب‌کننده و حتی دهانشویه‌هایی که بیشتر برای کنترل پلاک و سلامت لثه طراحی شده‌اند. نکته اینجاست که هر دهانشویه‌ای الزاماً انتخاب مناسبی برای دهان زخم‌شده نیست.

برای انتخاب بهترین دهانشویه برای آفت و زخم دهان باید قبل از هر چیز بدانیم آفت چیست، دهانشویه قرار است چه کمکی به آن کند و کدام ترکیبات ارزش توجه بیشتری دارند.
در ادامه این راهنمای داروشفا، همه این موارد را ساده و کاربردی بررسی می‌کنیم.

آفت دهان چیست و چرا ایجاد می‌ شود؟

آفت دهان یا Aphthous Ulcer زخمی کوچک و دردناک در بافت نرم داخل دهان است. این زخم‌ها معمولاً داخل لب و گونه، روی زبان، زیر زبان یا اطراف لثه دیده می‌شوند.

آفت معمولاً ظاهری گرد یا بیضی دارد و مرکز آن ممکن است سفید، زرد یا خاکستری به نظر برسد و اطراف آن قرمز و ملتهب باشد.

آفت‌های کوچک شایع معمولاً خودبه‌خود خوب می‌شوند. منابع پزشکی گزارش می‌کنند که بسیاری از آفت‌های کوچک طی حدود ۷ تا ۱۰ روز بهبود پیدا می‌کنند و جای زخم باقی نمی‌گذارند.

علت دقیق آفت‌های عودکننده همیشه مشخص نیست. بااین‌حال عواملی مانند آسیب فیزیکی موضعی داخل دهان می‌توانند در افراد مستعد باعث شروع زخم شوند.

بنابراین وقتی درباره بهترین دهانشویه برای آفت و زخم دهان صحبت می‌کنیم، نباید انتظار داشته باشیم دهانشویه لزوماً علت زمینه‌ای ایجاد آفت را از بین ببرد. هدف بیشتر، کمک به بهداشت محیط دهان، کنترل میکروبی در موارد مناسب و کاهش بعضی علائم است.

بهترین دهانشویه برای آفت و زخم دهان چه ویژگی‌ هایی دارد؟

پاسخ این سؤال برای همه افراد یک محصول واحد نیست. نوع و علت زخم، شدت علائم، سن فرد و ترکیبات موجود در دهانشویه اهمیت دارند.

بااین‌حال، هنگام انتخاب دهانشویه برای آفت یا زخم ، چند ویژگی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

۱. خاصیت ضدعفونی‌ کننده مناسب

وجود یک ماده آنتی‌سپتیک در برخی دهانشویه‌ها می‌تواند تعداد میکروارگانیسم‌های دهان را کاهش دهد. یکی از شناخته‌شده‌ترین مواد در این گروه کلرهگزیدین (Chlorhexidine) است.

NHS کلرهگزیدین را یک ماده ضدعفونی‌کننده معرفی می‌کند که تعداد باکتری‌های موجود در دهان را کاهش می‌دهد و فرآورده‌های دهانی آن برای مواردی از جمله زخم‌های دهان و بیماری لثه استفاده می‌شوند.

۲. تحریک نکردن زخم

وقتی مخاط دهان آسیب دیده، تحریک بیشتر آن مطلوب نیست. به همین دلیل تحمل دهانشویه اهمیت دارد. اگر محصول باعث سوزش یا تحریک قابل‌توجه زخم می‌شود، باید مصرف آن مطابق دستور محصول و توصیه داروساز یا دندانپزشک ارزیابی شود.

۳. مناسب بودن برای مصرف کوتاه‌ مدت

«قوی‌تر» همیشه به معنی «بهتر» نیست. برای مثال دهانشویه‌های کلرهگزیدین معمولاً برای استفاده کوتاه‌مدت به کار می‌روند و مصرف طولانی آنها می‌تواند باعث تغییر رنگ دندان یا زبان شود.

۴. داشتن فرمول قابل تحمل

در بعضی افراد، دهانشویه‌های بدون الکل انتخاب قابل‌تحمل‌تری هستند. مهم است که انتخاب نهایی بر اساس ترکیبات محصول و وضعیت دهان فرد انجام شود، نه صرفاً طعم یا رنگ دهانشویه.

کلرهگزیدین؛ یکی از مهم‌ ترین ترکیبات دهانشویه برای آفت

اگر برچسب دهانشویه‌های داروخانه‌ای را بررسی کنید، احتمالاً نام Chlorhexidine Gluconate را خواهید دید.
کلرهگزیدین یک ماده آنتی‌سپتیک است.

درباره آفت‌های عودکننده، مرور شواهد بالینی نشان داده است که دهانشویه‌های کلرهگزیدین ممکن است شدت و درد زخم را کاهش دهند؛ اما شواهد درباره اینکه آیا می‌توانند جلوی ایجاد آفت‌های جدید را بگیرند یا خیر، قطعی نیست. کیفیت بخشی از شواهد موجود نیز پایین گزارش شده است.

این تفاوت بسیار مهم است.

پس بهتر است نگوییم «کلرهگزیدین آفت را قطعاً درمان می‌کند». بیان دقیق‌تر این است که:

دهانشویه حاوی کلرهگزیدین می‌ تواند در بعضی افراد به‌ عنوان یک گزینه کمکی برای کنترل میکروبی محیط دهان و کاهش شدت بعضی علائم آفت مورد استفاده قرار گیرد.

این همان نکته‌ای است که هنگام انتخاب بهترین دهانشویه برای آفت و زخم دهان باید در نظر داشت.

دهانشویه کلرهگزیدین ۰.۲ درصد چطور؟

غلظت ۰.۲ درصد کلرهگزیدین در برخی فرآورده‌های دهانی استفاده می‌شود و حتی در مطالعات مربوط به آفت نیز بررسی شده است.

اما وجود عدد ۰.۲ درصد به‌تنهایی برای انتخاب محصول کافی نیست. دستور مصرف همان فرآورده، سایر ترکیبات موجود در فرمول و شرایط مصرف‌کننده نیز باید بررسی شود.

به همین دلیل اگر محصولی مانند دهانشویه موجود در تصاویر داروشفا حاوی کلرهگزیدین ۰.۲٪ است، بهتر است دقیقاً مطابق اطلاعات روی بسته‌بندی یا بروشور آن مصرف شود.

آیا دهانشویه کلرهگزیدین بدون الکل بهتر است؟

در فردی که داخل دهانش زخم دردناک دارد، قابل‌تحمل بودن محصول اهمیت زیادی پیدا می‌کند. برخی دهانشویه‌های کلرهگزیدین بدون الکل تولید می‌شوند و این ویژگی می‌تواند هنگام انتخاب محصول مورد توجه قرار گیرد.

البته «بدون الکل بودن» به‌تنهایی ثابت نمی‌کند یک محصول بهترین درمان آفت است. در یک مرور سیستماتیک جدید درباره دهانشویه‌های کلرهگزیدین با و بدون الکل، تمرکز اصلی بر پلاک و التهاب لثه بود و در بیشتر مطالعات تفاوتی در برخی شاخص‌های پلاک، خونریزی و ژنژیویت دیده نشد؛ بنابراین نباید نتایج مربوط به سلامت لثه را مستقیماً به درمان آفت تعمیم داد.

در نتیجه، برای زخم دهان باید مجموعه فرمولاسیون و تحمل فرد را در نظر گرفت.

چه ترکیباتی را در دهانشویه برای آفت بررسی کنیم؟

هنگام بررسی بهترین دهانشویه برای آفت و زخم دهان، بهتر است قسمت ترکیبات روی بطری را بخوانید. بسته به محصول ممکن است با موادی مانند موارد زیر روبه‌رو شوید:

کلرهگزیدین: یک ترکیب آنتی‌سپتیک شناخته‌شده است که به کاهش تعداد باکتری‌های دهان کمک می‌کند. همان‌طور که گفته شد، شواهد نشان می‌دهند ممکن است شدت و درد آفت را کاهش دهد، اما نمی‌توان آن را تضمینی برای جلوگیری از آفت جدید دانست.

گلیسیرین: در فرمولاسیون محصولات مختلف به‌عنوان ماده مرطوب‌کننده استفاده می‌شود و می‌تواند به حفظ رطوبت فرمول کمک کند.

زایلیتول: یک شیرین‌کننده غیرقندی است که در محصولات بهداشت دهان نیز استفاده می‌شود. حضور آن در یک دهانشویه می‌تواند بخشی از فرمول مراقبت از دهان باشد، اما نباید صرفاً به دلیل وجود زایلیتول، محصول را «درمان آفت» دانست.

منتول: حس خنکی ایجاد می‌کند و می‌تواند تجربه استفاده از دهانشویه را تغییر دهد. با این حال، میزان تحمل مواد طعم‌دهنده و خنک‌کننده از فردی به فرد دیگر متفاوت است.

دهانشویه میسویک برای آفت دهان؛ چه نکاتی مهم است؟

با توجه به محصولی که در تصاویر این مقاله مشاهده می‌کنید، دهانشویه میسویک موردنظر حاوی کلرهگزیدین ۰.۲ درصد و طبق برچسب تصویر، فاقد الکل است.

از آنجا که کلرهگزیدین یک آنتی‌سپتیک شناخته‌شده است، چنین محصولی می‌تواند در چارچوب مراقبت کوتاه‌مدت از دهان و مطابق دستور مصرف محصول مورد توجه قرار گیرد.

با این حال، برای محتوای علمی داروشفا بهتر است میان دو عبارت تفاوت قائل شویم:

«کمک به مراقبت از آفت و محیط دهان» با «درمان قطعی آفت» یکسان نیست.

مطالعات کلرهگزیدین درباره کاهش شدت و درد آفت نتایج امیدوارکننده‌ای داشته‌اند، اما شواهد موجود درباره جلوگیری از ایجاد آفت‌های جدید قطعی نیست. حتی یک مطالعه کوچک قدیمی که کلرهگزیدین، بنزیدامین و پلاسبو را مقایسه کرد، تفاوت معناداری میان درمان‌ها پیدا نکرد.

بنابراین در داروشفا ترجیح می‌دهیم به‌جای وعده‌های اغراق‌آمیز، درباره کارکرد واقعی ترکیبات صحبت کنیم.

طریقه استفاده از دهانشویه برای آفت و زخم دهان

حتی بهترین دهانشویه برای آفت و زخم دهان هم اگر اشتباه مصرف شود، ممکن است نتیجه مورد انتظار را نداشته باشد.
اولین اصل این است که دستور روی بسته‌ بندی همان محصول اولویت دارد؛ زیرا حجم مصرف، دفعات استفاده و مدت زمان نگه‌داشتن دهانشویه ممکن است میان محصولات متفاوت باشد.

به‌طور کلی برای دهانشویه‌ای که نیاز به رقیق کردن ندارد، مقدار توصیه‌شده روی برچسب را داخل پیمانه بریزید، محلول را در تمام قسمت‌های دهان بچرخانید و برای مدت تعیین‌شده روی بسته‌بندی غرغره کنید. سپس آن را کاملاً بیرون بریزید.

دهانشویه را نبلعید.

در مورد کلرهگزیدین، NHS توصیه می‌کند بعد از استفاده از فرآورده‌های دهان و گلو حداقل ۳۰ دقیقه چیزی خورده یا نوشیده نشود تا دارو فرصت اثر کردن داشته باشد.

همچنین بعضی ترکیبات خمیردندان می‌توانند با عملکرد کلرهگزیدین تداخل داشته باشند؛ به همین دلیل دستور فرآورده درباره فاصله مسواک و دهانشویه اهمیت دارد.

آیا دهانشویه آفت را سریع خوب می‌ کند؟

این سؤال جواب صفر و یکی ندارد.
بیشتر آفت‌های کوچک به‌صورت طبیعی طی مدت کوتاهی بهبود پیدا می‌کنند. دهانشویه برای آفت ممکن است به کنترل علائم یا کاهش بار میکروبی محیط دهان کمک کند، اما نباید انتظار داشت هر زخمی بلافاصله پس از چند بار استفاده ناپدید شود.

در مورد کلرهگزیدین، برخی مطالعات کاهش شدت یا درد آفت را گزارش کرده‌اند، ولی کیفیت شواهد و نتایج مطالعات یکسان نیست.

بنابراین اگر سایتی به شما وعده «درمان یک‌شبه و قطعی آفت با دهانشویه» می‌دهد، بهتر است با احتیاط بیشتری به آن ادعا نگاه کنید.

دهانشویه بهتر است یا آب نمک؟

آب نمک یکی از ساده‌ترین روش‌های مراقبت خانگی از زخم دهان است. NHS شست‌وشوی دهان با محلول آب نمک را نیز یکی از گزینه‌های قابل استفاده برای زخم دهان معرفی می‌کند.

روش پیشنهادی آن، حل کردن حدود نصف قاشق چای‌خوری نمک در یک لیوان آب گرم، شست‌وشوی دهان و سپس بیرون ریختن محلول است.
اما آب نمک و دهانشویه دارویی دقیقاً یک کار انجام نمی‌دهند.

دهانشویه‌ای که ماده مؤثره‌ای مانند کلرهگزیدین دارد، دارای عملکرد آنتی‌سپتیک مشخصی است؛ در حالی که محلول آب نمک گزینه ساده‌تری برای شست‌وشوی دهان محسوب می‌شود.

انتخاب میان آنها به وضعیت فرد و هدف از مصرف بستگی دارد.

عوارض دهانشویه کلرهگزیدین که باید بدانید

یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم چون دهانشویه بدون نسخه تهیه می‌شود، می‌توان آن را برای مدت نامحدود استفاده کرد.

کلرهگزیدین عموماً برای مصرف کوتاه‌مدت استفاده می‌شود. برخی افراد ممکن است هنگام استفاده از فرآورده‌های دهانی آن با عوارضی مانند خشکی دهان، احساس سوزش یا گزگز، طعم غیرعادی، تغییر رنگ زبان یا لکه روی دندان‌ها مواجه شوند.

تغییر رنگ دندان ناشی از کلرهگزیدین معمولاً برگشت‌پذیر است، اما یکی از دلایلی است که نباید مدت مصرف را خودسرانه افزایش داد.

اگر داخل دهان پس از مصرف بسیار تحریک یا دردناک شد، مصرف را متوقف کنید و درباره ادامه استفاده با داروساز، پزشک یا دندانپزشک مشورت کنید. واکنش آلرژیک شدید به کلرهگزیدین نادر است، اما امکان وقوع آن وجود دارد.

هنگام آفت دهان چه کارهایی انجام ندهیم؟

در کنار پیدا کردن بهترین دهانشویه برای آفت و زخم دهان، جلوگیری از تحریک مداوم زخم هم مهم است.
غذاهای بسیار تند، اسیدی، شور یا خوراکی‌های زبر ممکن است در برخی افراد درد زخم را بیشتر کنند. همچنین دستکاری آفت با زبان یا انگشت می‌تواند ناحیه را تحریک کند.

بهداشت دهان را نیز نباید به دلیل درد به‌طور کامل کنار گذاشت. مسواک زدن ملایم و رعایت بهداشت دهان همچنان اهمیت دارد؛ فقط باید از آسیب مکانیکی مستقیم به زخم جلوگیری شود.

چه زمانی زخم دهان دیگر یک آفت ساده نیست؟

این بخش از انتخاب دهانشویه مهم‌تر است.
هر زخمی داخل دهان «آفت» نیست. اگر زخمی بیش از حد طول کشیده، ظاهر غیرمعمولی دارد یا دائماً برمی‌گردد، صرفاً عوض کردن دهانشویه تصمیم مناسبی نیست.

NHS توصیه می‌کند اگر زخم دهان بیش از سه هفته باقی مانده است، نسبت به زخم‌های قبلی متفاوت یا بزرگ‌تر است، در نزدیکی انتهای گلو قرار دارد، خونریزی می‌کند یا درد و قرمزی آن بیشتر شده است، توسط پزشک یا دندانپزشک بررسی شود.

همچنین اگر همراه زخم دهان، زخم در نقاط دیگر بدن یا مفاصل دردناک، قرمز و متورم دارید، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

پس اگر زخمی سه هفته ماندگار شده، به دنبال «دهانشویه قوی‌تر» نباشید؛ ابتدا علت آن باید بررسی شود.

چرا انتخاب دهانشویه مناسب برای آفت اهمیت دارد؟

انتخاب دهانشویه برای آفت فقط به کاهش احساس ناراحتی محدود نمی‌شود و باید با توجه به وضعیت دهان و نوع زخم انجام شود. یک دهانشویه برای آفت زمانی انتخاب مناسبی است که علاوه بر کمک به رعایت بهداشت دهان، باعث تحریک بیشتر بافت آسیب‌دیده نشود.

هنگام خرید دهانشویه برای آفت بهتر است ترکیبات محصول، وجود مواد ضدعفونی‌کننده و دستور مصرف آن را بررسی کنید. همچنین اگر پس از استفاده از دهانشویه برای آفت احساس سوزش یا تحریک غیرعادی داشتید، ادامه مصرف باید بررسی شود. فراموش نکنید دهانشویه برای آفت نقش کمکی دارد و جایگزین بررسی علت زخم‌های مکرر یا طولانی‌مدت نیست.

بالاخره بهترین دهانشویه برای آفت و زخم دهان کدام است؟

اگر بخواهیم پاسخ کوتاه و علمی بدهیم، یک دهانشویه واحد را نمی‌توان برای همه افراد بهترین دانست.
برای برخی افراد مبتلا به آفت، فرآورده‌های آنتی‌سپتیک حاوی کلرهگزیدین می‌توانند گزینه کمکی مناسبی باشند.

شواهد موجود نشان می‌دهند کلرهگزیدین ممکن است شدت و درد آفت را کاهش دهد، هرچند اثربخشی آن در جلوگیری از آفت‌های جدید قطعی نیست.

بنابراین هنگام انتخاب بهترین دهانشویه برای آفت و زخم دهان به این موارد توجه کنید:

سؤالات متداول درباره بهترین دهانشویه برای آفت و زخم دهان

آیا دهانشویه کلرهگزیدین برای آفت دهان خوب است؟

کلرهگزیدین یک ماده آنتی‌سپتیک است و برخی شواهد نشان می‌دهند دهانشویه آن ممکن است به کاهش شدت و درد آفت کمک کند. بااین‌حال، نمی‌توان گفت در همه افراد آفت را درمان می‌کند یا از ایجاد آفت جدید جلوگیری خواهد کرد.

آیا دهانشویه می‌ تواند آفت را یک‌ شبه درمان کند؟

خیر، چنین نتیجه‌ای را نمی‌توان تضمین کرد. بسیاری از آفت‌های کوچک به‌صورت طبیعی طی حدود یک هفته یا کمی بیشتر بهبود می‌یابند و دهانشویه بیشتر می‌تواند نقش کمکی داشته باشد. PubMed Central (PMC)

آیا می‌ توان دهانشویه کلرهگزیدین را هر روز استفاده کرد؟

کلرهگزیدین معمولاً برای درمان کوتاه‌مدت استفاده می‌شود و طول دوره باید مطابق دستور همان فرآورده باشد. مصرف طولانی‌تر می‌تواند احتمال عوارضی مانند لکه روی دندان‌ها را افزایش دهد.

آیا دهانشویه کلرهگزیدین را باید قورت داد؟

خیر. دهانشویه باید پس از شست‌وشوی دهان بیرون ریخته شود و نباید بلعیده شود.

برای آفت، دهانشویه بدون الکل بهتر است؟

برای دهان زخم‌شده، تحمل‌پذیری فرمول مهم است و فرآورده‌های بدون الکل می‌توانند گزینه قابل بررسی باشند. با این حال، فقط «بدون الکل بودن» تعیین نمی‌کند که یک دهانشویه برای آفت مؤثر است؛ ماده مؤثره، وضعیت زخم و دستور مصرف نیز اهمیت دارند.

چه زمانی برای آفت باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر زخم بیش از سه هفته باقی مانده، غیرمعمول یا بزرگ‌تر از همیشه است، خونریزی دارد یا درد و قرمزی آن بیشتر شده است، بهتر است پزشک یا دندانپزشک آن را بررسی کند.

جمع‌ بندی داروشفا

برای پیدا کردن بهترین دهانشویه برای آفت و زخم دهان نباید فقط به تبلیغات روی بسته‌بندی توجه کرد. نوع ماده مؤثره، فرمولاسیون، مدت مصرف و شرایط فرد اهمیت بیشتری دارند.

دهانشویه‌های حاوی کلرهگزیدین به دلیل خاصیت آنتی‌سپتیک یکی از گزینه‌های شناخته‌شده در مراقبت از دهان هستند و ممکن است در برخی افراد به کاهش شدت و درد آفت کمک کنند. در مقابل، استفاده بیش‌ازحد یا طولانی‌مدت از کلرهگزیدین می‌تواند عوارضی مانند تغییر طعم یا لکه روی دندان ایجاد کند.

اگر آفت معمولی و کوچک باشد، معمولاً با گذشت زمان بهبود پیدا می‌کند. اما زخمی که بیش از سه هفته باقی بماند یا ظاهر و رفتار غیرمعمول داشته باشد، موضوع انتخاب بهترین دهانشویه برای آفت و زخم دهان نیست و باید علت آن توسط پزشک یا دندانپزشک بررسی شود.

در داروشفا هدف این است که قبل از انتخاب محصولات بهداشت دهان، ترکیبات و کاربرد واقعی آنها را بشناسید و محصول مناسب را آگاهانه‌تر انتخاب کنید.