میگرن فقط یک «سردرد شدید» نیست. برای بسیاری از افراد، حمله میگرنی می‌تواند ساعت‌ها فعالیت روزمره را مختل کند و با علائمی مانند تهوع، حساسیت به نور و صدا و در بعضی افراد اختلالات بینایی یا حسی همراه باشد. به همین دلیل طبیعی است که افراد مبتلا به میگرن علاوه بر درمان‌های رایج، درباره نقش تغذیه، ویتامین‌ها و مکمل‌ها نیز کنجکاو باشند.

یکی از موادی که در این زمینه مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته، مکمل B6 است. این ویتامین در عملکرد سیستم عصبی، ساخت برخی انتقال‌دهنده‌های عصبی و متابولیسم هموسیستئین نقش دارد؛ فرایندهایی که از نظر تئوری می‌توانند با مکانیسم‌های مرتبط با میگرن ارتباط داشته باشند.

اما سؤال اصلی اینجاست: آیا مصرف ویتامین B6 واقعاً می‌ تواند میگرن را کاهش دهد؟

پاسخ کوتاه این است که شواهد اولیه امیدوار کننده‌ اند، اما هنوز برای معرفی B6 به‌ عنوان یک درمان مستقل و اثبات‌ شده برای میگرن کافی نیستند. بعضی مطالعات نتایج مثبتی گزارش کرده‌اند و بعضی مطالعات نیز چنین اثری را تأیید نکرده‌اند. بنابراین بهتر است ب6 را یک عامل تغذیه‌ای «در حال بررسی» بدانیم، نه جایگزینی برای درمان پزشکی میگرن.

در ادامه این مقاله از داروشفا دقیق‌تر بررسی می‌کنیم که ویتامین B6 چیست، چرا پای آن به تحقیقات میگرن باز شده، مطالعات چه می‌گویند و مصرف خودسرانه مکمل B6 چه خطراتی می‌تواند داشته باشد.

B6 چیست و چه کاری در بدن انجام می‌ دهد؟

B6 یکی از ویتامین‌های محلول در آب خانواده B است. اصطلاح ویتامین ب6 در واقع به گروهی از ترکیبات مرتبط مانند پیریدوکسین، پیریدوکسال و پیریدوکسامین و فرم‌های فسفریله آن‌ها اشاره دارد.

فرم فعال مهم این ویتامین، پیریدوکسال ۵-فسفات (PLP) است که به‌عنوان کوفاکتور در تعداد زیادی از واکنش‌های آنزیمی بدن شرکت می‌کند.

B6 در فرایندهایی مانند متابولیسم پروتئین‌ها، عملکرد طبیعی سیستم عصبی، ساخت بعضی انتقال‌دهنده‌های عصبی، متابولیسم هموسیستئین و عملکرد سیستم ایمنی نقش دارد.

برای اطلاعات بیشتر درباره این ویتامین میتوانید مقاله «علائم کمبود ویتامین B6» را مطالعه نمایید.

همین ارتباط با سیستم عصبی و مسیرهای متابولیکی باعث شده پژوهشگران بررسی کنند که آیا وضعیت B6 در بدن می‌تواند با برخی اختلالات عصبی، از جمله میگرن، ارتباط داشته باشد یا خیر.

ویتامین ب6 در برخی مکمل‌های غذایی در کنار منیزیم استفاده می‌شود؛ زیرا هر دو ریزمغذی در فرایندهای مرتبط با عملکرد طبیعی سیستم عصبی نقش دارند. برای آشنایی بیشتر می‌توانید راهنمای منیزیم و ویتامین B6 در داروشفا را مطالعه کنید.

میگرن چیست و چرا با سردرد معمولی تفاوت دارد؟

میگرن یک اختلال عصبی است و نباید آن را صرفاً معادل یک سردرد شدید دانست. حمله میگرنی در افراد مختلف می‌تواند شکل متفاوتی داشته باشد، اما درد ضربان‌دار، تهوع، حساسیت به نور، حساسیت به صدا و تشدید درد با فعالیت‌های معمول از علائم شناخته‌شده آن هستند.

برخی افراد پیش از شروع سردرد یا هم‌زمان با آن، اورا (Aura) را نیز تجربه می‌کنند. اورا می‌تواند شامل علائم گذرای بینایی، حسی یا سایر علائم عصبی باشد.

عوامل متعددی نیز ممکن است در افراد مستعد با شروع حمله ارتباط داشته باشند؛ از جمله تغییر الگوی خواب، استرس، گرسنگی یا حذف وعده غذایی و در بعضی افراد عوامل هورمونی یا برخی مواد غذایی.

این پیچیدگی نشان می‌دهد که بعید است یک ویتامین یا ماده غذایی به‌تنهایی پاسخ تمام انواع آن باشد.

ارتباط ویتامین B6 و میگرن از کجا مطرح شد؟

برای درک این موضوع باید کمی به زیست‌شیمی بدن نگاه کنیم؛ البته بدون اینکه وارد اصطلاحات پیچیده شویم.

یکی از مسیرهای مورد توجه، متابولیسم هموسیستئین است.

هموسیستئین یک آمینواسید حاوی گوگرد است که در بدن طی متابولیسم متیونین ایجاد می‌شود. ویتامین‌های B6، B12 و فولات در مسیرهای متابولیکی مرتبط با هموسیستئین نقش دارند.

برخی تحقیقات ارتباط میان افزایش هموسیستئین و میگرن، به‌ویژه بعضی انواع میگرن، را بررسی کرده‌اند. از همین‌جا این فرضیه شکل گرفت که شاید تأمین مناسب ویتامین‌های گروه B بتواند از طریق تأثیر بر این مسیرها در برخی افراد مفید باشد.

اما باید روی کلمه «شاید» تأکید کنیم.

وجود یک مکانیسم زیستی احتمالی به این معنی نیست که مصرف مکمل ب6 الزاماً حملات میگرنی را متوقف می‌کند. برای اثبات اثر درمانی، مطالعات بالینی باکیفیت لازم است.

تحقیقات درباره تأثیر B6 بر میگرن چه می‌ گویند؟

اینجا به مهم‌ترین بخش مقاله می‌رسیم.

نتایج پژوهش‌ها درباره B6 و میگرن کاملاً یکدست نیستند و همین مسئله اهمیت نگاه واقع‌بینانه به مکمل‌ها را نشان می‌دهد.

در یک کارآزمایی تصادفی دوسوکور و کنترل‌شده با دارونما، ۱۲۰ زن مبتلا به میگرن اپیزودیک مورد بررسی قرار گرفتند. شرکت‌کنندگان در گروه‌های دریافت‌کننده B1، B6، B12، فولات، ترکیب ویتامین‌های B یا دارونما قرار گرفتند.

در این مطالعه، پژوهشگران کاهش معنی‌داری در برخی شاخص‌های مرتبط با سردرد در گروه‌های دریافت‌کننده ویتامین‌های B در مقایسه با دارونما گزارش کردند. این یافته‌ها از احتمال نقش مفید برخی ویتامین‌های گروه B از جمله B6 حمایت می‌کند.

با این حال، این پایان ماجرا نیست.

در مطالعه تصادفی دیگری روی ۳۰۰ زن مبتلا به میگرن همراه با اورا، ترکیبی حاوی فولیک‌اسید، B6 و B12 مورد بررسی قرار گرفت. در این مطالعه، کاهش معنی‌داری در شدت، دفعات یا ناتوانی ناشی از میگرن در مقایسه با گروه کنترل مشاهده نشد.

بنابراین شواهد موجود را نمی‌توان به این جمله ساده تبدیل کرد که « B6 میگرن را درمان می‌کند».

پس نتیجه علمی چیست؟

در حال حاضر منطقی‌ترین جمع‌بندی این است:

مکمل B6 ممکن است در برخی افراد و تحت شرایط مشخص بر بعضی شاخص‌ های میگرن اثر داشته باشد، اما شواهد برای توصیه B6 به‌ عنوان درمان مستقل میگرن کافی و قطعی نیست.

این تفاوت بسیار مهم است؛ به‌خصوص هنگام صحبت درباره مکمل‌هایی که بدون نسخه نیز در دسترس هستند.

آیا B6 همان ویتامین معروف برای پیشگیری از میگرن است؟

خیر؛ این یکی از نکاتی است که گاهی باعث سردرگمی می‌شود.

وقتی درباره «ویتامین B برای میگرن» صحبت می‌شود، باید مشخص کنیم منظور کدام ویتامین است.

ویتامین B2 یا ریبوفلاوین با B6 یا پیریدوکسین متفاوت است.

شواهد مربوط به ریبوفلاوین (B2) در پیشگیری از حملات میگرنی شناخته‌شده‌تر است. برای مثال، راهنمای NICE بریتانیا اشاره می‌کند که ریبوفلاوین ممکن است در برخی افراد به کاهش دفعات و شدت میگرن کمک کند.

بنابراین نباید نتایج مطالعات B2 را به B6 نسبت داد.

B6 نیز موضوع پژوهش‌های مرتبط با میگرن بوده است، اما سطح شواهد و جایگاه آن با B2 یکسان نیست.

B6 چگونه ممکن است بر سردرد و میگرن اثر بگذارد؟

پژوهشگران چند توضیح احتمالی را بررسی کرده‌اند.

۱. نقش B6 در سیستم عصبی

ویتامین ب6 در واکنش‌های متعددی در سیستم عصبی نقش دارد. فرم فعال آن یعنی PLP برای متابولیسم برخی ترکیبات و ساخت انتقال‌دهنده‌های عصبی ضروری است.

از آنجا که میگرن یک اختلال عصبی پیچیده است، وضعیت مواد مغذی مؤثر بر عملکرد سیستم عصبی از نظر پژوهشی اهمیت دارد.

۲. ارتباط با انتقال‌ دهنده‌ های عصبی

B6 در مسیر ساخت انتقال‌دهنده‌هایی مانند سروتونین، دوپامین و GABA نقش دارد. این موضوع یکی از دلایلی است که پژوهشگران به ارتباط احتمالی آن با عملکرد مغز علاقه‌مند شده‌اند.

اما این موضوع را نباید بیش از حد ساده کرد. اینکه یک ویتامین در ساخت یک انتقال‌دهنده عصبی نقش دارد، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند مصرف بیشتر آن باعث درمان میگرن خواهد شد.

۳. نقش در متابولیسم هموسیستئین

B6 همراه با سایر ویتامین‌های گروه B در مسیرهای مربوط به متابولیسم هموسیستئین نقش دارد.

برخی مطالعات بررسی کرده‌اند که آیا کاهش هموسیستئین با استفاده از ویتامین‌های گروه B می‌تواند بر میگرن تأثیر بگذارد. نتایج این حوزه نیز هنوز به اندازه‌ای نیست که بتوان نسخه‌ای یکسان برای همه بیماران ارائه کرد.

آیا کمبود B6 می‌ تواند باعث سردرد شود؟

این سؤال را باید با احتیاط پاسخ داد.

ویتامین ب6 برای عملکرد طبیعی بدن ضروری است و کمبود آن می‌تواند مشکلات مختلفی ایجاد کند. با این حال، سردرد یا میگرن به‌ تنهایی نشانه اختصاصی کمبود B6 نیست.

به عبارت ساده، اگر کسی مرتب سردرد دارد، نمی‌توان فقط بر اساس سردرد نتیجه گرفت که دچار کمبود ویتامین ب6 شده است.

سردرد دلایل بسیار متنوعی دارد؛ از میگرن و سردرد تنشی گرفته تا کم‌آبی بدن، اختلال خواب، مصرف بیش از حد مسکن‌ها و مشکلات پزشکی دیگر.

بنابراین مصرف خودسرانه مکمل B6 برای هر نوع سردرد رویکرد مناسبی نیست.

منابع غذایی B6 کدام‌ اند؟

خبر خوب این است که ویتامین ب6 در مواد غذایی مختلف وجود دارد و برای بسیاری از افراد، یک رژیم غذایی متنوع می‌تواند بخش مهمی از نیاز بدن را تأمین کند.

از منابع غذایی B6 می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ماهی
• مرغ و سایر انواع گوشت
• نخود
• سیب‌ زمینی و برخی سبزیجات نشاسته‌ ای
• موز
• غلات غنی‌ شده
• برخی مغزها و دانه‌ ها

در نتیجه قبل از اینکه سراغ مکمل‌های با دوز بالا برویم، توجه به کیفیت رژیم غذایی اهمیت زیادی دارد.

نیاز روزانه بدن به B6 چقدر است؟

مقدار مورد نیاز به B6 به سن، جنس و شرایط فیزیولوژیک فرد بستگی دارد.

برای مثال، مقدار توصیه‌شده روزانه در بزرگسالان جوان حدود ۱٫۳ میلی‌ گرم در روز است و نیاز در برخی سنین و شرایط مانند بارداری و شیردهی متفاوت خواهد بود.

نکته‌ای که باید به آن توجه کرد تفاوت بین «نیاز روزانه» و «دوز مکمل استفاده‌ شده در تحقیقات» است.

گاهی در مطالعات بالینی از دوزهایی بسیار بالاتر از نیاز تغذیه‌ای روزانه استفاده می‌شود. این مسئله به هیچ عنوان به معنای مناسب بودن همان مقدار برای مصرف خودسرانه نیست.

آیا برای میگرن مکمل B6 مصرف کنیم؟

اگر رژیم غذایی شما مناسب است و کمبود شناخته‌شده‌ای ندارید، نمی‌توان گفت همه افراد مبتلا به میگرن باید مکمل B6 مصرف کنند.

انتخاب مکمل به عواملی مانند رژیم غذایی، داروهای مصرفی، بیماری‌های زمینه‌ای، سایر مکمل‌های مصرف‌شده و مقدار B6 موجود در محصولات مختلف بستگی دارد.

موضوع مهم دیگر این است که گاهی فرد بدون اینکه متوجه باشد B6 را از چند مکمل مختلف به‌ طور هم‌ زمان دریافت می‌کند؛ برای مثال از مولتی‌ویتامین، مکمل B کمپلکس و یک محصول دیگر.

در چنین شرایطی مجموع مصرف روزانه ممکن است بسیار بیشتر از مقداری باشد که فرد تصور می‌کند.

بنابراین اگر قصد دارید B6 را به‌طور منظم و با هدف کمک به میگرن مصرف کنید، به‌خصوص در دوزهای بالاتر، بهتر است ابتدا با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

آیا مصرف زیاد B6 خطرناک است؟

بله. این بخش از مقاله شاید حتی مهم‌تر از فواید احتمالی B6 باشد.

این تصور که «ویتامین محلول در آب است، پس هرچقدر بخوریم مشکلی ندارد» صحیح نیست.

مصرف زیاد و طولانی‌مدت ویتامین ب6 ، به‌ویژه از طریق مکمل‌ها، می‌تواند با آسیب اعصاب محیطی یا نوروپاتی همراه شود.

علائمی مانند گزگز، بی‌حسی یا اختلالات حسی در دست‌ها و پاها می‌توانند از نشانه‌های مهم باشند و نباید نادیده گرفته شوند.

در تعیین حد بالای مصرف B6 نیز میان مراجع علمی تفاوت وجود دارد. مرجع آمریکایی که NIH به آن استناد می‌کند حد بالای قابل تحمل را برای بزرگسالان ۱۰۰ میلی‌ گرم در روز تعیین کرده است؛ اما سازمان ایمنی غذای اروپا (EFSA) پس از ارزیابی مجدد شواهد مربوط به نوروپاتی، در سال ۲۰۲۳ حد بالای ۱۲ میلی‌ گرم در روز برای بزرگسالان را تعیین کرد.

این اعداد مربوط به حد بالای قابل‌ تحمل مصرف هستند و به معنی «دوز پیشنهادی برای میگرن» نیستند.

به همین دلیل استفاده از دوزهای بالای B6 موجود در برخی تحقیقات بدون نظر متخصص توصیه نمی‌شود.

چه کسانی قبل از مصرف مکمل B6 باید بیشتر احتیاط کنند؟

اگر قصد مصرف مکمل B6 را دارید، بررسی مجموع مکمل‌ها و داروهای مصرفی اهمیت دارد.

افرادی که داروهای خاص مصرف می‌کنند، زنان باردار یا شیرده، کودکان و نوجوانان، افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای و کسانی که هم‌زمان چند مکمل مصرف می‌کنند بهتر است پیش از مصرف منظم مکمل با پزشک یا داروساز مشورت کنند.

همچنین اگر هنگام مصرف مکمل حاوی B6 دچار علائمی مانند گزگز، بی‌ حسی یا اختلالات حسی غیرمعمول شدید، موضوع را جدی بگیرید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.

برای کنترل میگرن فقط به مکمل‌ ها تکیه نکنید

یکی از اشتباهات رایج در برخورد با میگرن این است که تمام توجه روی پیدا کردن یک قرص، مکمل یا ماده غذایی «معجزه‌آسا» متمرکز شود.

مدیریت میگرن معمولاً چندوجهی است.

شناخت محرک‌های شخصی، داشتن الگوی خواب منظم، پرهیز از حذف وعده‌های غذایی، دریافت مایعات کافی، مدیریت استرس و استفاده صحیح از درمان‌هایی که پزشک تجویز کرده است می‌توانند بخش‌های مختلف برنامه کنترل میگرن باشند.

ثبت دفترچه سردرد نیز برای بعضی افراد بسیار مفید است. می‌توانید زمان شروع حمله، مدت آن، شدت سردرد، علائم همراه، داروهای مصرف‌شده، وضعیت خواب و عوامل احتمالی مرتبط را ثبت کنید.

با گذشت زمان ممکن است الگویی پیدا کنید که برای تصمیم‌گیری درمانی نیز به پزشک کمک کند.

چه زمانی سردرد نیاز به مراجعه فوری پزشکی دارد؟

بیشتر سردردها نشانه یک وضعیت اورژانسی نیستند، اما بعضی سردردها نیازمند بررسی سریع پزشکی هستند.

اگر سردرد به‌ طور ناگهانی و بسیار شدید شروع شده، پس از آسیب به سر ایجاد شده یا با علائمی مانند ضعف یا بی‌حسی جدید، اختلال تکلم، گیجی، تشنج، کاهش سطح هوشیاری، تب و سفتی گردن یا مشکلات عصبی جدید همراه است، به جای امتحان کردن مکمل‌ها باید سریعاً ارزیابی پزشکی انجام شود.

همچنین تغییر واضح و غیرمعمول در الگوی سردردهای قبلی ارزش بررسی پزشکی دارد.

بالاخره ویتامین B6 برای میگرن مفید است یا نه؟

اگر بخواهیم تمام مقاله را در چند جمله خلاصه کنیم:

ممکن است مفید باشد، اما هنوز نمی‌ توان B6 را یک درمان اثبات‌ شده و مستقل برای میگرن دانست.

B6 در عملکرد طبیعی سیستم عصبی، ساخت برخی انتقال‌دهنده‌های عصبی و متابولیسم هموسیستئین نقش دارد و این ویژگی‌ها باعث شده ارتباط آن با میگرن مورد توجه پژوهشگران قرار گیرد.

برخی مطالعات بالینی نتایج امیدوارکننده‌ای نشان داده‌اند، اما همه تحقیقات به یک نتیجه نرسیده‌اند. همچنین شواهد مربوط به بعضی مکمل‌های دیگر مانند ویتامین B2 (ریبوفلاوین) را نباید با B6 اشتباه گرفت.

بنابراین اگر میگرن دارید، بهتر است به جای مصرف خودسرانه دوزهای بالای B6، ابتدا رژیم غذایی، داروها و مکمل‌های فعلی خود را بررسی کنید و درباره ضرورت مصرف مکمل با پزشک یا داروساز مشورت داشته باشید.

هدف، دریافت مقدار مناسب B6 است؛ نه مصرف هرچه بیشتر آن.

سوالات متداول FAQ

جمع‌ بندی

B6 یک ریزمغذی ضروری برای بدن و سیستم عصبی است و از نظر علمی دلایل قابل‌قبولی برای بررسی ارتباط آن با میگرن وجود دارد. بعضی مطالعات نیز نشان داده‌اند که B6 یا ترکیب ویتامین‌های گروه B ممکن است بر برخی شاخص‌های میگرن اثر مثبت داشته باشد.

با این حال، فاصله زیادی میان «نتایج امیدوارکننده» و «درمان اثبات‌ شده» وجود دارد.

در حال حاضر بهتر است مکمل B6 را بخشی از تغذیه سالم و موضوعی در حال بررسی در پژوهش‌های میگرن بدانیم، نه درمانی که بتوان آن را بدون ارزیابی شرایط فرد جایگزین روش‌های استاندارد کنترل میگرن کرد.

اگر حملات میگرن شما مکرر، شدید یا مختل‌کننده زندگی روزمره هستند، ارزیابی پزشکی و انتخاب برنامه مناسب برای پیشگیری و درمان حملات اهمیت بیشتری از آزمودن خودسرانه مکمل‌های مختلف دارد.

این مطلب در داروشفا با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین تشخیص، تجویز یا توصیه اختصاصی پزشک و داروساز نیست.

اگر حملات میگرن شما مکرر، شدید یا مختل‌کننده زندگی روزمره هستند، ارزیابی پزشکی و انتخاب برنامه مناسب برای پیشگیری و درمان حملات اهمیت بیشتری از آزمودن خودسرانه مکمل‌های مختلف دارد.

این مطلب در داروشفا با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین تشخیص، تجویز یا توصیه اختصاصی پزشک و داروساز نیست.

برای آشنایی با محصولات حاوی ویتامین ب 6 و بررسی گزینه‌های موجود، می‌توانید در لینک زیر آن ها را مشاهده و مقایسه کنید.

🧷مکمل‌ های ویتامین B6 در داروشفا